Eva


Zowat elke rijke Chinees, lees ik in de krant, wil tegenwoordig een eigen museum. Een tempel om zijn goede smaak te eren en het volk te verheffen. Een nobele ambitie. Iedere burgerman keizer en koning.

Dat verlangen is niet nieuw, maar zelf wandel ik gelukkig zonder plannen door de tuin van het Kröller-Müller museum. Een staalkaart van hedendaagse beeldhouwwerken en installaties, het ene al conceptueler dan het andere. Een echte snoeptuin voor de geest. De slenterende Chinezen snappen er niks van. Zij komen voor de Van Goghs.

Af en toe herken ik een menselijke buik of een ander lichaamsdeel. Dat mag, al heb ik abstracte kunst altijd het hoogtepunt van de westerse beschaving gevonden. Lijnen, vlakken, vormen, eerst met denkbeeldige handen in een denkbeeldige ruimte geschetst, dan vertaald in materie. Vrijheid.

In de westerse kunst begint de groei naar die abstractie ergens in de tweede helft van de negentiende eeuw. Mevrouw Müller, rijk en ambitieus als een hedendaags Chinees, ziet het gebeuren wanneer ze in 1906 aan haar kunstcollectie begint. Ze volgt wat lessen om te begrijpen wat er aan de gang is, en stort zich op de markt. De collectie schilderijen is na haar dood niet meer uitgebreid. Terug uit de tuin, dwaal ik nog een keer door de zalen. Ze worden één abstract kunstwerk, troepen rumoerige schoolkinderen inbegrepen.

Het is dan dat mij de adem wordt afgesneden.

1881_Fantin-Latour_Portrait_Eva_Callimachi-Catargi_Kröller-Müller_Museum_anagoria

Ik sta voor het portret dat Henri Fantin-Lantour heeft geschilderd van Eva Callimachi-Catargi. Buik en achterwerk als één massief blok marmer gehuld in een vormeloos kleed, het kapsel met haarspray tot een helm gesmeed. Maar er zijn handen, er is een decolleté, en vooral, er is een gelaat. Voor mij staat een vrouw. Vlees en bloed. Niks abstractie, een echte vrouw. Een meesterwerk.

Henri Fantin-Latour is eigenlijk een prutser. In 1836 geboren als zoon van een schilder trekt hij van Grenoble naar Parijs, vol van theorieën en met net genoeg talent om te overleven. Maar op de academie gaat het niet zo goed, en om den brode kopieert hij gedurende jaren de grote meesters in het Louvre. Hij leert er zijn vrouw kennen, Victoria Dubourg, die een betere schilder is dan hij. Samen zullen ze vooral bloementaferelen maken. Ze verzamelen ook een kring van kunstenaars rond zich. Monet, Manet, Renoir, Cézanne, Degas, … de groten.

Eva Callimachi-Catargi is één van zijn leerlingen. Een welopgevoede, getalenteerde vrouw. Interesse voor muziek, tekenen, zonder twijfel slaat ze ook wel eens tegen een tennisbal. Een burgerlijk leven dat niet de kans krijgt andere sporen na te laten dan dit schilderij.

Henri Fantin-Latour houdt niet van leerlingen. Ze lopen hem in de weg. En hij houdt niet van portretten schilderen. Die houden hem maar af van zijn fantasietaferelen, geïnspireerd door Wagner en Brahms. Daar is hij fanatiek over. Het is de plek waar zijn genie schuilt. Naar die schilderijen kijkt vandaag niemand meer.  Wat overblijft van zijn werk zijn een handvol groepsportretten van kunstenaars, en een paar individuele portretten.

Dat van Eva Callimachi-Catargi past niet bij mevrouw Müllers collectie. Het is een cadeau van haar man, naar aanleiding van vijfentwintig jaar huwelijk. Omdat Eva Callimachi-Catargi een beetje op haar leek. Toeval dus, een onzuiverheidje.

Daar kiemt het blijkbaar, het echte leven. Net buiten het plan dat je hebt gemaakt. Weg van wat je zelf je als je grote talent beschouwt. Het overkomt Henri Fantin-Latour. Het gebeurt met mevrouw Müllers collectie. Is het tragisch om je een leven lang te vergissen in jezelf?

’s Avonds, in het hotel, spelen Chinese kinderen tot heel laat in het zwembad. Ze maken lawaai, ze spetteren en nemen alle plaats in. Een grootmoeder houdt bij hen de wacht, en ik moet me bedwingen om me niet te ergeren. Ik probeer mijn gedachten te ordenen.

Misschien is abstractie toch niet het hoogtepunt van de kunstgeschiedenis, daar begin ik. Het hoofd niet de beste plek om vrijheid te vinden. Ik heb een postkaart gekocht van het portret, dat bestaat gelukkig nog. Ik staar ernaar, in een poging om te begrijpen wat het met me doet. Verder dan dat ik door het portret heen een mens zie, een vrouw, een fascinatie, raak ik niet.

Ik ga nog even in de sauna, en wanneer ik terug kom zijn de kinderen eindelijk weg. Ik voel hoe het lauwe water mijn lichaam afkoelt, vaag hoor ik de muzak die speelt, zie ik het licht door mijn gesloten ogen.  Alleen, drijvend op het water, sijpelt het tot me door. Misschien hoef ik het portret niet te begrijpen. Misschien is willen begrijpen ook gewoon een vergissing. De mijne.

Advertenties

4 gedachtes over “Eva

  1. Ik heb lang naar deze dame zitten kijken. Waarom heeft de schilder haar gelaat zo donker uitgedrukt ?, je ziet niet eens haar ogen en lippen. Enkel het voorhoofd, neus en stukje van de wangen zijn belicht. Het enige wat in het portret contrasteert is haar hoofd en haren met de rest : Ook haar wit-grijze jurk flatteert niet echt met de achtergrond.

    Ik hoop dat Eva toch tevreden was met haar portret en hoe ze erop afgebeeld staat. Het is alleszins niet in de prullenmand of op een zolder verdwenen; Mijnheer Müller moet een speciale klant zijn geweest, niet echt goed beseft hebben wat zijn vrouw in de kunst interesseerde. Eva hetzelfde want anders had ze haar portret toch niet verkocht? Was het dan toch niet goed genoeg? Wat ik over mevrouw Müller moet denken weet ik niet.

    Ik zie nu enkel nog de overhandiging van het cadeau voor mijn ogen.

    Kathleen

    1. Wat niet in de tekst staat, is dat het schilderij een harde en moeilijke restauratie heeft ondergaan. Net omdat (en dat staat er wel) Henri Fantin-Latour vernis had aangebracht tussen de verflagen door. Dat maakt dat de discussie over de originele kleuren en lichtheid niet echt beslist is. In real life deed het mij alvast iets.

      En maak je ook geen illusies over het cadeau. Het echtpaar Kröller-Müller behoorde tot de superrijken, de absolute jet-set. Veel tijd brachten ze niet samen door, en als ik de wikipedia pagina over Mevr Müller mag geloven, hield ze er jaren een minnaar op na. Maar een mooi cadeau is het wel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s