Tegenstroom


Over zo goed als alles wat wij vandaag vanzelfsprekend vinden is ooit met veel passie gediscussieerd. Als het al bij praten bleef. Oorlogen, virtueel, economisch of relationeel zijn er vaak aan te pas gekomen om te bepalen wat standaard is, wat we normaal mogen vinden.

Rijden we rechts of links met de auto? Is bankje spelen een opdracht voor de staat of voor de privé-sector? Wonen we in steden of pendelen we vanuit het platteland naar onze fabrieken en kantoortorens? Kunnen we onze kinderen een familienaam geven zoals we zelf willen, en een voornaam die niet in de Bijbel voorkomt? Spreken we Nederlands of Vlaams? Splitsen we Brussel-Halle-Vilvoorde, of schaffen we het zomeruur toch maar weer af?

Het kerkhof van politieke, maatschappelijke en economische discussies is een bron van eeuwige lering en vermaak.

Stroom  ® Ria Aerts
Stroom    foto ® Ria Aerts

Uitvinder en zakenman George Westinghouse staat voor de kamp van vandaag in de ene hoek, stevig leunend op de innovaties van de legendarische weirdo Nikola Tesla. In de andere vinden we niemand minder dan Thomas Alva Edison zelve, legendarisch uitvinder van de gloeilamp en de grammofoonplaat, en oprichter van General Electric.

Waarover ze bakkeleien? Elektriciteit is de technologie van de toekomst, daar twijfelen ze niet aan. Alleen komt die in twee geur- en kleurloze smaken, wisselstroom en gelijkstroom. Daartussen moet worden gekozen, investeringen in een dubbele standaard en infrastructuur zijn waanzin.

Er valt veel geld mee te verdienen.

Edison was er als eerste bij en heeft al veel geïnvesteerd in gelijkstroom, en zijn Invention Factory in Menlo Park – op het hoogtepunt werken er meer dan zestig mensen – heeft een duizendtal patenten over gelijkstroom. Winst is er al in New York, waar sinds 1882 de eerste gelijkstroomcentrales draaien.

Nikola Tesla is een oud-werknemer van General Electric, en hij vindt Edison’s aanpak in de Innovation Factory maar niks. Hij gelooft in inspiratie en grondig doordenken, niet in trial-and-error. Maar voor een briljant wiskundige kan hij bijzonder slecht rekenen, en hij moet zijn patenten verkopen aan Westinghouse om het hoofd enigszins boven water te kunnen houden.

Die patenten bezorgen wisselstroom het voordeel veel grotere afstanden te kunnen overbruggen, en zorgen zo voor een  goedkopere infrastructuur. De wereldtentoonstelling in Chicago van 1893 wordt het keerpunt. Het bod van Westinghouse is dertig percent goedkoper dan dat van Edison en zijn General Electric.

Daarna baat niets meer. Ook niet de leugenachtige verdachtmakingen van Edison. Hij installeert een door wisselstroom aangedreven elektrische stoel, en elektrocuteert daarop publiekelijk zwerfkatten en andere dieren. Een uitvinding die wat later door de Amerikaanse justitie op mensen zal worden toegepast.

Het citaat ‘non-violence leads to the highest ethics, which is the goal of all evolution. Until we stop harming all other living beings, we are still savages’, dateert ongetwijfeld van later.

Wanneer Tesla en Westinghouse er in 1895 ook nog in slagen om de Niagara Falls in te zetten als elektriciteitscentrale voor de stad Buffalo, 30 km verderop, is het pleit definitief beslecht. Gelijkstroom zal langzaam uitsterven, de laatste centrale in New York sluit de deuren in 2007.

Wat in een definitieve plooi is gevallen, is bijna onmogelijk om nog te veranderen. Het ooit zo verhitte debat, de grote emoties en de strijd verdwijnen in de nevelen van de tijd. Het lijkt goed zo, een vooruit verdwaalde zucht van vermoeidheid wacht het ondenkbare op.

En toch.

Vandaag draaien bijna al onze elektrische apparaten op gelijkstroom.  Het belangrijkste voordeel van destijds, de stabiliteit (de New Yorkse centrales hebben in 125 jaar welgeteld drie uur plat gelegen), hebben we nodig voor onze Tesla auto’s, led verlichting, laptops, tablets en smartphones. En zonnepanelen leveren gelijkstroom.

Wat doen we dus nu? We zetten voor en na onze stopcontacten massaal transformatoren in, om de geleverde wisselstroom in gelijkstroom om te zetten. We doen alles om het status-quo te behouden, en beseffen niet dat de energie en warmte die daarmee in onze moderne huizen en kantoren verloren gaat pure verspilling is.

Het hoeft nochtans niet zo te zijn. Er is voldoende technologie voorhanden om de twee samen te laten leven, en het afstandsprobleem van gelijkstroom is vandaag prima op te lossen. Ook op basis van patenten van Nikola Tesla, trouwens.

Het debat hoeft dus lang niet zo verhit te zijn als toen. Wel vraagt het de moed om de goede ideeën van gisteren niet krampachtig vast te houden, maar op tijd het hoofd te schudden en de andere kant uit te wandelen. En ja, er is een kans dat je daar alleen maar woestijn vindt, tot Death Valley toe.

Het leven houdt nu eenmaal risico’s in.

 

Advertenties

2 gedachtes over “Tegenstroom

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s