Vlucht


Een doordeweekse vroege ochtend op de luchthaven. Het is er nog niet zo druk, de mengeling van zakenreizigers, vakantiegangers,  en mensen met een bestemming loopt er slaapdronken bij. Op die ene baby na, natuurlijk, die zich de ogen uitkijkt. De luchthaven is een fantastische plek om dingen achter te laten, en even te geloven in wat de Italiaanse schrijver Cesare Pavese ergens in het begin van zijn dagboek Leven als ambacht schrijft:

De enige vreugde ter wereld ligt in het beginnen. Leven is mooi want leven is beginnen, telkens weer, op ieder ogenblik. Wanneer dit gevoel ontbreekt zou men willen sterven.

Een niet meer zo jonge jongedame, rechtgehouden door botox en een pakje van Chanel, trekt aan de security haar Louboutins uit en loopt ook zonder op de tippen van haar tenen verder. Soms is opnieuw beginnen echt geen optie meer, blijkt.

En eigenlijk vergist de jonge Cesare Pavese zich.  Opnieuw beginnen, tabula rasa maken, alles achterlaten en het beeld uitlopen, de einder en de zon tegemoet, het heeft een eeuwige, romantische aantrekkingskracht. Zeker wanneer je board voor een lange vlucht, alleen. Een betere plek om na te denken over wat je achterlaat, te fantaseren over wat je te wachten staat, is er niet. Een beetje muziek, een gesprek met een onbekende, een wit blad. Heerlijk.

Maar het is fictie. Opnieuw beginnen kan niet, alleen wat nog komt, en het einde kan je beïnvloeden.

En dan nog.

Want dan speelt de zoete illusie van oorzakelijkheid, en de overschatting van onze eigen rol in de levens die we leiden.  Gemakshalve gaan we er van uit dat wat we vandaag zien, het resultaat is van wat vroeger is gebeurd. Begrijpen is dan teruggaan in de tijd, op zoek naar dat ene magische moment, die ene beslissing of daad, waarvan we kunnen zeggen: toen is het begonnen, daar ligt de root cause. We hebben het nodig, die illusie, om niet temidden van de verwarring van elke dag ten onder te gaan.

Terwijl, als we proberen vooruit te kijken vanuit wat we nu rond ons zien, we met de mond vol tanden staan: de toekomst valt niet te voorspellen, de draad die we achterwaarts zonder problemen afrollen valt vooruit kijkend niet te bespeuren.

Begin en einde zijn relatief - zoals elk kind dat staat te huilen voor een gesloten paardenmolen ten volle beseft. Foto © Ria Aerts
Begin en einde zijn relatief – zoals elk kind dat staat te huilen voor een gesloten paardenmolen ten volle beseft. Foto © Ria Aerts

En hoeveel grip hebben we op hoe onze toekomst eruit zal zien? Ja, we kunnen luidop nee zeggen tegen wat we vandaag kennen. Maar of het iets verandert? Of we kunnen ontsnappen aan alles wat ons gemaakt heeft tot wat we zijn?

En tussen al die twijfels over wat wel en wat niet kan, wat we niet of wel kunnen, weven we dan de verhalen van ons leven. Zoeken we de fictie die ons het beste past.

Het is het thema bij uitstek voor de mens Pavese, die  al schrijvend zijn eigen onvermogen om echt in het leven te staan ontdekt. Veel gaat er fout, en ook van zijn terechte succes als schrijver – ik raad u van harte aan om naast het dagboek ook de romans te lezen – heeft hij niet kunnen genieten.

Er is veel wat ons lijkt te overkomen. Dat zag hij wel, en in januari 1946 luidt het: In een Griekse tragedie komen geen schurken voor. Het gaat er nooit om verantwoordelijkheid, louter wordt een feit vastgesteld – een lotsbestemming. De illusie dat je aan dat lot kan ontsnappen, dat je zelf wat te zeggen hebt over wat er gebeurt, is dan ver weg.

Wanneer ik dat lees, ben ik al in de lucht, niet voor een lange vlucht voorwaarts, maar op weg naar een vergadering die, als alles verloopt volgens plan, het leven van een heleboel mensen in de komende jaren zal beïnvloeden. De dag en de vergadering zal door sommigen worden aangewezen als een root cause event, anderen zullen dat punt elders leggen. Maar zo simpel is het niet. Je zou een doctoraatsstudie kunnen wijden aan de besluitvorming waar deze vlucht een onderdeeltje van is.

Sippend van mijn vliegtuigkoffie kan ik niet anders dan me afvragen waar ik, wij, wie dan ook, elke dag opnieuw het lef vandaan halen om buiten het geschrevene om, de werkelijkheid een draai te geven. Maar dat is waarvoor we betaald worden, dat is wat elk zelfhulpboek ons opdraagt te doen.

En Pavese? In 1950  laat zijn laatste grote verliefdheid, de Amerikaanse actrice Constance Dowling, hem in de steek. Geheel uit botox, Chanel en Louboutins opgetrokken, board ze voor een lange vlucht terug naar Amerika. Pavese voelt zich belachelijk gemaakt en pleegt zelfmoord. De ultieme vlucht.

Advertenties

2 gedachtes over “Vlucht

  1. Alles is lijden.
    Lijden komt voort uit begeerte.
    Stopt de begeerte, dan stopt ook het lijden.

    Is er volgens de Boeddha in deze wereld dan geen geluk te vinden? In ieder geval niet op de ons gekende manier. Want zelfs in het meest prille geluk ligt de onverbiddelijke eindigheid ervan ingebed. Dat besef maakt geluk slechts tot een uitgestelde vorm van lijden of – voor de positivo’s onder ons – lijden tot een uitgestelde vorm van geluk. Het blijft afzien.
    Dus Pavese heeft vanuit zijn iets minder optimistisch mensbeeld een punt als hij beweert “dat de enige vreugde ter wereld ligt in het beginnen”. Vreugde ligt in de geboorte, in de aanvang, in het leven zelf; lijden is afscheid nemen, loslaten dus, een stukje sterven ook. Beide kunnen niet zonder elkaar bestaan. Ze zijn aan elkaar verbonden zoals de twee kanten van een muntstuk.
    Blijvende vreugde – niet de extatische vorm ervan, maar een diep, sober en vertrouwd weten – begint waar begeerte/gehechtheid/onwetendheid eindigt en onthechting haar intrede doet. Maar al is de belofte adembenemend en door wijzen uit alle tijden en culturen beproefd, de afkickverschijnselen zijn intens, bij momenten haast ondraaglijk en de begoochelingen onwaarschijnlijk geraffineerd.

    Pavese heeft het dus niet gehaald.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s